Le cinéma Vietnamien/Vietnamese Cinema

[bao chau]

Đây là tên một cuốn sách viết về Điện ảnh Việt Nam(ĐAVN) do Asiexpo Edition- Lyon, Pháp xuất bản song ngữ Pháp- Anh, nhân dịp Festival Phim & Văn hóa châu Á tại Lyon, Pháp tháng 11.2007.Và được L’Espace-TT. Văn hóa Pháp-Việt tại Hà Nội giới thiệu nhân dịp ĐAVN chuẩn bị kỷ niệm 55 năm thành lập ngành 15.3.953- 15.3.2008.

Với 14 bài viết công phu của nhiều tác giả chuyên về nghiên cứu điện ảnh của Pháp, Mỹ, Úc,một số nhà văn, nhà báo và lý luận phê bình ĐAVN, cuốn sách gần như phản ảnh tòan cảnh ĐAVN từ khởi thủy có mặt khỏang thế kỷ 19, cho đến thời kỳ ĐAVN bước sang giai đọan mới “hội nhập” và phát triển theo xu hướng “tòan cầu hóa” của thời VN gia nhập WTO.

Philippe Dumont, một học giả người Pháp chuyên về ngôn ngữ và văn hóa, nhiều lần sang VN từ năm 1990, ông đã viết nhiều sách về văn hóa VN. Trong cuốn sách này ông viết 2 bài có giá trị về mặt tư liệu ĐAVN: 50 phim tiêu biểu theo niên đại, Quá trình ra đời đầy phức tạp của ĐAVN. Đọc bài viết của ông mới thấy thật sự ông rất am hiểu về ĐAVN, và tâm đắc yêu thích phim Việt, nhất là những phim làm trong thời kỳ chiến tranh và đầu những năm VN thống nhất. Cách ông phân chia thời gian với các phim tiêu biểu gần như sát với các dấu mốc phát triển của ĐAVN,từ những phim của thuở sơ khai thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, rồi những phim của thời 9 năm kháng chiến chống Pháp, 20 năm chống Mỹ, thời kỳ đầu của hòa bình, thời kỳ “đổi mới” với hàng lọat phim “mì ăn liền”, rồi phim “thị trường”, phim Việt kiều…Một nét mới là bài viết của ông còn đề cập mảng ĐAVN ở Miền Nam thời chia cắt, một đề tài mà những người muốn tìm hiểu ĐAVN hôm nay gần như biết rất mù mờ.Chỉ cần 2 bài viết có thể thấy cả một quá trình phát triển ĐAVN mà không phải mất quá nhiều thời gian sưu tầm tư liệu ở đâu.


Deen Wilson, người Mỹ,là một thành viên tham gia giảng dạy khóa đào tạo điện ảnh cho các sinh viên ĐHQG Hà Nội do Quỹ Ford- Mỹ tài trợ. Ông đã cung cấp một tư liệu quý về sự có mặt cũng như quản lý của phim điện ảnh du nhập vào VN thừ thế kỷ 19:Kiểm sóat phim ảnh ở thuộc địa VN từ năm 1896-1926. Điều thú vị là khi đọc bài này mới thấy người dân VN mê phim ảnh tới cỡ nào, và chúng ta không hề lạc hậu với môn nghệ thuật thứ 7 này so với đông đảo cộng đồng thế giới. Ngay từ thế kỷ 19,năm 1896 đi cùng với người Pháp, khi điện ảnh là một môn nghệ thuật còn khá xa lạ với phần đông các quốc gia trên thế giới thì người VN đã được thưởng thức phim, và tới năm 1924 đã sản xuất bộ phim “Kim Vân Kiều”. 1937 có phim “Cánh đồng ma”, được lồng tiếng.Ta chẳng có thua ai.

Đặc biệt là vị giáo sư của ĐH Melbourne- Úc, Tess Do đã viết một bài rất sắc xảo đánh giá về “hiện tượng” phim của đạo diễn Lê Hòang với tựa đề:Phụ nữ, tình dục và nạn mại dâm trong phim của Lê Hòang. Phim “Gái nhảy” được ông “mổ xẻ’ với rất nhiều góc cạnh liên quan đến vấn đề xã hội thực dụng, xã hội tiêu dùng, hưởng thụ,và những hệ lụy tiếp theo,là vấn đề lớn không chỉ ở VN mà có ở bất kỳ quốc gia nào,cho thấy cái nhìn của ông “nhân văn” với phim.

Emmanuelle Baude, một chủ nhiệm của diễn đàn phim có tên Varan Workshop,đồng thời là “thành viên danh dự” của Varan Workshop in Vietnam đã viết về kinh nghiệm tổ chức những diễn đàn kiểu như thế để có thể có được sự tài trợ làm phim ngắn và giới thiệu phim VN ra bên ngòai:The Varan Workshop in Vietnam. Đây là một bài viết có thể như một gợi ý cho những người làm phim ngắn hoặc phim tài liệu, đặc biệt là thế hệ làm phim trẻ của VN.

Khi có ý tưởng làm cuốn sách về ĐAVN, những người tổ chức của Asiexpo Edition, mà đại diện là các nhà ngọai giao văn hóa Pháp đang làm việc tại các cơ quan như Đại sứ quán, Tổng lãnh sự, TT. Văn hóa Pháp tại Hà Nội, tp.HCM đã tìm hiểu thông qua báo chí và cả những kinh nghiệm trong họat động văn hóa tại Việt Nam, đã cho mời một số nhà nghiên cứu lý luận phê bình ĐAVN, nhà văn, nhà báo chuyên viết về ĐAVN có uy tín để đặt bài.Những tác giả này trong bài viết của mình đã phần nào phản ảnh tòan cảnh ĐAVN trong 55 năm thành lập và trưởng thành, cũng như những thách thức để “hội nhập” và phát triển trong thời kỳ mới.

[bao chau]

Trần Thanh Tùng, Nguyễn Thị Thúy Nga, giới thiệu những thành tựu của ĐAVN qua 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ,dù chiến tranh khốc liệt, dù thiếu thốn trăm bề, nhưng vẫn có những bộ phim gây ảnh hưởng sâu rộng đến công chúng, và cả bạn bè quốc tế:Điện ảnh cách mạng qua 2 cuộc kháng chiến. Đọc để tự hào về một nền ĐAVN nhưng cũng là để suy ngẫm vì sao đã hòa bình hơn 30 năm, có bao nhiêu điều kiện tốt mà ĐAVN lại không được vinh quang như thời chiến tranh.Nguyễn Mai Loan, đi vào “thời sự” của ĐAVN bằng bài viết về xu hướng phim “thị trường”:Sự bùng nổ phim thương mại. Đọc mà chợt như nếm phải vị đắng, để rồi đặt ra câu hỏi:Tại sao lại để “xuống dốc” như thế, có phải chỉ vì một chữ “tiền” mà không cần phải nâng cao thẩm mỹ nghệ thuật đối với khán giả xem phim Việt?

Ngô Phương Lan, với 2 bài viết thiên về phim phục vụ cộng đồng và việc ĐAVN khuyến khích cho các Hãng phim tư nhân họat động trong lĩnh vực sản xuất phim, mở rộng cửa cho đạo diễn gốc Việt ở nước ngòai về nước làm phim Việt:Lĩnh vực phim phục vụ cộng đồng, Thế giới mở. Cách đặt vấn đề của tác giả như dấu hỏi, phải chăng phim để phục vụ cộng đồng, nói thẳng là phim được sự tài trợ của nhà nước chỉ để làm việc ‘hiếu, hỉ, lễ hội” mà không thể thu hút khán giả để sinh lợi. Cũng như khi Luật ĐAVN được thực thi từ 1.1.2007, phim của các Hãng tư nhân đã chiếm lĩnh thị trường, và gần như đánh bại phim của hệ thống Nhà nước.Đồng thời việc “xã hội hóa” sẽ làm động lực để ĐAVN phát triển hay lại quay về “thị trường hóa” phim? Khi “Thế giới mở” thì phim Việt đươc giới thiệu ra nước ngòai “đem chuông đi đánh xứ người” song sự chọn lựa đã thật kỹ chưa, điển hình là phim “Gái nhảy” đã thất bại, ngược lại có một “dòng thác” đạo diễn Việt kiều làm phim Việt, và phim nào cũng có tiếng vang với một số giải thưởng quốc tế,.

Nhà báo Trần Việt Văn, báo Lao Động, qua 2 bài viết đi sâu vào vấn đề “nóng” đang được bàn luận rất nhiều ở các hội thảo về ĐAVN thời kỳ WTO, “hội nhập”, “tòan cầu hóa”, cho thấy những thiết yếu sống còn của ĐAVN:Đạo diễn Việt Kiều làm phim, 9 thách thức cho ngành ĐAVN. Đạo diễn Việt kiều làm phim,phim nghệ thuật và phim thị trường song hành. Cái nhìn của Việt kiều về đất nước như một người đi giữa 2 dòng nước, chênh vênh, nên cảm nhận về một Việt Nam thuần chất cứ mênh mang diệu vợi, xưa và nay đan xen nhau không rõ ràng, đặc biệt là hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong phim của họ đều mang số phận buồn. Phim của họ có một số thành công nhất định qua các giải thưởng phim quốc tế, nhưng với công chúng Việt Nam thì vẫn hơi xa lạ, chưa có sự gần gũi, thân thuộc, bởi các đề tài chưa phải “đương đại”.Còn với ĐAVN, 9 thách thức tưởng như “không có gì”, nhưng thật sự là cuộc cách mạng cải tổ ĐAVN tòan diện, không chỉ cách làm mà cả tư duy chiến lược.Nếu không mau chóng thay đổi thì việc phát triển ĐAVN chỉ là lý thuyết trên văn bản mà thôi.

Vũ Ngọc Quỳnh, viết giới thiệu đạo diễn Đặng Nhật Minh, như một phác thảo chân dung về người đạo diễn tiêu biểu của ĐAVN:Đặng Nhật Minh, một nghệ sĩ tiêu biểu. những phim của ông làm, từ 1974 “Những ngôi sao biển” đến các phim sau này, mà mỗi phim đều như một “hiện tượng” của nghệ thuật ĐAVN như “Thị xã trong tầm tay”, “Bao giờ cho đến tháng 10 “,”Cô gái trên sông” ,”Thương nhớ đồng quê”,”Mùa ổi”…

Nhà văn Dương Tường, bằng cái nhìn của một nhà văn, một dịch giả và tâm huyết với điện ảnh nước nhà đã viết về sự cấp bách phải đổi mới ĐAVN sao cho phát triển xứng tầm trong châu lục và thế giới:Đổi mới, nhiệm vụ cấp bách của ĐAVN. Trong các vấn đề ông đưa ra, điểm nhấn chính là phim phải có giá trị nghệ thuật cao,nội dung sâu sắc, đưa thẳng các vấn đề mà mọi người quan tâm, mang đến nhiều tác động về thẫm mỹ….

Sách được in ấn khá công phu, và có thêm một đĩa CD hình ảnh minh họa, cho thấy sự nhiệt tình cũng như tình cảm của những người bạn quốc tế, luôn quan tâm đến sự phát triển văn hóa nói chung, ĐAVN nói riêng không chỉ ở Việt Nam mà còn giúp giới thiệu Việt Nam với thê giới.Hy vọng rằng chúng ta không phụ lòng nhiệt tâm của bạn./.

Hòai Hương.

[vietseo]

Lâu lâu mới thấy giới thiệu sách Pháp